Aktualna sytuacja na plantacjach warzyw jest poważna, miniony tydzień stworzył idealne warunki infekcyjne dla wielu patogenów jednocześnie. Prognozowana pogoda w nadchodzących dniach nie oznacza złagodzenia zagrożenia, wręcz przeciwnie. Poprawa warunków atmosferycznych w połączeniu z wilgocią nagromadzoną w glebie i na roślinach po minionych deszczach będzie sprzyjać narastaniu presji chorób grzybowych i bakteryjnych. Plantatorzy powinni zachować szczególną czujność i nie opóźniać zabiegów ochronnych.
Priorytety ochrony na najbliższy okres:
- Pomidor gruntowy: ochrona przed chorobami bakteryjnymi – bakteryjna cętkowatość oraz grzybowymi – zaraza ziemniaka, szara pleśń, zgnilizna twardzikowa, mszyce
- Ziemniak – zaraza ziemniaka, alternarioza, szara pleśń + monitoring stonki ziemniaczanej
- Cebula – priorytetowa ochrona przed mączniakiem rzekomym i Stemphylium + monitoring wciornastków
- Warzywa kapustne: zabieg fungicydowy przeciw czerni krzyżowych + monitoring tantnisia, śmietki i wciornastków
- Marchew, pietruszka: ochrona przed alternariozą, fuzariozą i mączniakiem prawdziwym – monitoring połyśnicy marchwianki
- Burak ćwikłowy: monitorowanie pod kątem chwościka – interwencja przy pierwszych objawach
Dane prezentowane w komunikacie pochodzą z systemu Farm Smart Alert (farmsmart.pl), który wykorzystuje informacje z ponad 200 stacji meteorologicznych, aktualne dane pogodowe oraz modele prognostyczne wspomagające ocenę ryzyka występowania chorób i szkodników w uprawach warzyw.
Aktualne zagrożenia chorobowe
- Bakteryjna cętkowatość pomidora (Pseudomonas syringae pv. tomato)
Uprawy: pomidor polowy
Na podstawie mapy zagrożenia dla bakteryjnej cętkowatości pomidora można stwierdzić, że ryzyko wystąpienia choroby jest obecnie wysokie na znacznej części obszaru Polski (fot. 1). Największe skupiska punktów wysokiego zagrożenia (czerwonych) występują w centralnej i południowo wschodniej części kraju. Szczególnie zagrożone są rejony województw: mazowieckiego, łódzkiego, świętokrzyskiego, lubelskiego oraz małopolskiego, gdzie obserwuje się rozległe i zwarte skupiska lokalizacji o wysokim ryzyku infekcji. Wysokie zagrożenie widoczne jest również w części województw kujawsko-pomorskiego, wielkopolskiego oraz pomorskiego.
Fot. 1. Ryzyko zagrożenia bakteryjną cętkowatością na pomidorze, 10-12.06.2026
Zaraza ziemniaka (Phytophthora infestans) – wzrasta presja choroby.
Największe skupiska punktów wysokiego zagrożenia (czerwonych) widoczne są w centralnej części kraju, przede wszystkim na pograniczu województw mazowieckiego, łódzkiego i kujawsko-pomorskiego. Bardzo wysoka presja występuje również w województwie świętokrzyskim, małopolskim, śląskim oraz na znacznych obszarach Lubelszczyzny.
W północnej Polsce zagrożenie jest bardziej zróżnicowane, jednak również tam występują lokalne ogniska wysokiego ryzyka, szczególnie w rejonie Pomorza i Kujaw. Z kolei w zachodniej części kraju obserwuje się niższą lub umiarkowaną presję choroby (fot. 2).
Fot. 2. Mapa zagrożeń zarazy ziemniaka, 10-12.06.2026
Szara pleśń (Botrytis cinerea)
Uprawy: pomidor, ziemniak, warzywa kapustne, cebula, warzywa korzeniowe – patogen infekuje praktycznie wszystkie warzywa
Mapa zagrożeń wskazuje na wysoką presję szarej pleśni w centralnej, południowej i częściowo północnej Polsce. Największe skupiska punktów wysokiego zagrożenia występują w rejonie Mazowsza, a także w województwach łódzkim, kujawsko-pomorskim, świętokrzyskim, śląskim i małopolskim. Wyraźne ogniska wysokiego ryzyka widoczne są również w pasie od Kujaw przez centralną Polskę aż po południowe regiony kraju.
W południowo wschodniej Polsce zagrożenie ma charakter bardziej mozaikowy, jednak nadal występują liczne lokalizacje o wysokim ryzyku infekcji. Natomiast na Lubelszczyźnie oraz we wschodniej części kraju obserwuje się większy udział punktów niskiego zagrożenia, choć lokalnie pojawiają się również ogniska wysokiej presji (fot. 3).
Fot. 3. Presja szarej pleśni w okresie 10-12.06.2026
Zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum)
Uprawy: pomidor, marchew, pietruszka, burak ćwikłowy, warzywa kapustne, cebula
Aktualne mapy zagrożeń wskazują na wzrastającą presję zgnilizny twardzikowej w centralnej oraz południowej części kraju. Największe zagrożenie notowane jest w województwach mazowieckim, łódzkim, świętokrzyskim, małopolskim i śląskim, gdzie występują liczne skupiska punktów wysokiego ryzyka infekcji. Szczególnie zagrożone są plantacje pomidora, warzyw kapustnych i korzeniowych prowadzone na stanowiskach z historią występowania tej choroby. W przeciwieństwie do zarazy ziemniaka czy szarej pleśni mapa wyraźnie pokazuje mniejszą presję w północnej i zachodniej Polsce oraz koncentrację zagrożenia głównie w centrum i na południowym wschodzie kraju (fot. 4).
Fot. 4. Ryzyko wystąpienia infekcji zgnilizny twardzikowej w okresie 10-12.06.2026
Alternarioza (Alternaria spp.)
Uprawy: warzywa cebulowe, warzywa kapustne, pomidor, ziemniak
Mapa zagrożeń wskazuje na umiarkowaną do wysokiej presję alternariozy w większości głównych rejonów produkcji warzyw w Polsce, przy czym najwyższe zagrożenie koncentruje się przede wszystkim w centralnej i południowej części kraju (fot. 5).
Liczne ogniska wysokiego ryzyka występują w województwach świętokrzyskim, małopolskim, śląskim, łódzkim i w południowej części Mazowsza. Podwyższoną presję choroby obserwuje się także na Kujawach oraz w części województwa kujawsko-pomorskiego.
Na Lubelszczyźnie zagrożenie ma charakter bardziej rozproszony, gdzie obok punktów wysokiego ryzyka występuje wiele lokalizacji o średnim zagrożeniu. W północnej i zachodniej Polsce liczba ognisk wysokiej presji jest wyraźnie mniejsza, a dominują lokalizacje o niskim lub średnim ryzyku.
Fot. 5. Mapa zagrożeń wystąpienia infekcji Alternaria spp. w okresie 10-12.06.2026
Fuzarioza (Fusarium spp.)
Uprawy: warzywa cebulowe, warzywa korzeniowe
Mapa zagrożeń wskazuje na wysoką i dość szeroko rozprzestrzenioną presję choroby, szczególnie w centralnej, południowej i południowo wschodniej Polsce. Największe skupiska punktów wysokiego zagrożenia (czerwonych) występują w rejonie południowego Mazowsza, na pograniczu województw mazowieckiego i łódzkiego, a także w województwach świętokrzyskim, małopolskim oraz podkarpackim (fot. 6).
Liczne ogniska wysokiego ryzyka widoczne są również na Kujawach i w części województwa kujawsko-pomorskiego. W zachodniej Polsce presja choroby jest wyraźnie mniejsza, a większy udział stanowią punkty niskiego zagrożenia. Na Lubelszczyźnie zagrożenie ma charakter umiarkowany do wysokiego.
Chorobie sprzyjają wysoka wilgotność gleby, okresowe opady oraz uszkodzenia systemu korzeniowego roślin. Szczególnie zagrożone są plantacje cebuli, marchwi i pietruszki.
Fot. 6. Ryzyko wystąpienia fuzariozy w okresie 10-12.06.2026
Mączniak prawdziwy (Erysiphe heraclei)
Uprawy: warzywa korzeniowe
Mapy zagrożeń wskazują, że ryzyko wystąpienia choroby jest obecne praktycznie we wszystkich regionach w Polsce. Mimo że lokalnie nadal notowane są obszary o niskim zagrożeniu, presja choroby pozostaje wysoka i wymaga regularnego monitoringu plantacji marchwi oraz pietruszki (fot. 7).
Fot. 7. Zagrożenie ze strony mączniaka prawdziwego, 10-12.06.2026
Chwościk buraka (Cercospora beticola)
Uprawy: burak ćwikłowy
To pierwsze ostrzeżenie przed chorobą w tym sezonie. Presja chwościka buraka jest obecnie niska w większości kraju, ale pierwsze sygnały podwyższonego ryzyka widoczne są przede wszystkim w południowo wschodniej Polsce, zwłaszcza w województwach lubelskim, świętokrzyskim i podkarpackim, gdzie pojawiają się skupiska punktów średniego zagrożenia. Pojedyncze lokalizacje wysokiego ryzyka odnotowano również w północno wschodniej części kraju. Ostrzeżenie dotyczy także buraków cukrowych (fot. 8).
Fot. 8. Ryzyko wystąpienia pierwszych infekcji chwościka na plantacjach buraków, 10-12.06.2026
Czerń krzyżowych (Alternaria brassicae / A. brassicicola)
Uprawy: warzywa kapustne
Największe skupiska punktów wysokiego zagrożenia występują w południowej części Mazowsza, na pograniczu województw mazowieckiego i łódzkiego, a także w województwach świętokrzyskim, małopolskim i śląskim. Liczne ogniska wysokiego ryzyka widoczne są również w rejonie Kujaw oraz w części województwa kujawsko-pomorskiego. Na Lubelszczyźnie presja choroby pozostaje podwyższona, choć występuje tam więcej lokalizacji o niskim zagrożeniu niż w centralnej Polsce. W zachodniej i północno zachodniej części kraju zagrożenie jest mniejsze (fot. 9).
Fot. 9. Mapa zagrożeń dla infekcji czerni krzyżowych w uprawach kapustnych, 10-12.06.2026
Stemphylium vesicarium
Uprawy: warzywa cebulowe
Choroba stanowi obecnie jedno z najważniejszych zagrożeń dla plantacji cebuli. Punkty wysokiego ryzyka występują na terenie niemal całego kraju, od Pomorza i Wielkopolski, przez Kujawy, Mazowsze i centrum Polski, aż po Małopolskę, Podkarpacie i Lubelszczyznę. Oznacza to, że warunki sprzyjające infekcjom występują w większości regionów produkcji cebuli, a plantacje powinny być objęte regularnym monitoringiem i ochroną zapobiegawczą (fot. 10).
Fot. 10. Mapa zagrożeń wystąpienia infekcji stemhylium w uprawie warzyw cebulowych w okresie 10-12.06.2026
Mączniak rzekomy cebuli (Peronospora destructor)
Uprawy: warzywa cebulowe
Punkty wysokiego zagrożenia występują praktycznie we wszystkich najważniejszych regionach produkcji cebuli w Polsce. Wysokie ryzyko obserwowane jest zarówno na Pomorzu, Kujawach, w Wielkopolsce i centrum kraju, jak również na Mazowszu, Lubelszczyźnie, w Małopolsce oraz na Podkarpaciu. Czerwone punkty są obecne niemal w całym kraju, co wskazuje na bardzo szeroki zasięg warunków sprzyjających infekcjom (fot. 11). Jest to obecnie jedna z kluczowych chorób wymagających uwagi producentów cebuli.
Fot. 11. Zagrożenie mączniakiem rzekomym w uprawach warzyw cebulowych w okresie 10-12.06.2026
Szkodniki – wzmożony monitoring plantacji
Wraz z prognozowaną poprawą pogody, wzrostem temperatury i większą liczbą dni słonecznych należy spodziewać się wzrostu aktywności szkodników na plantacjach warzyw. Szczególną uwagę należy zwrócić na regularne lustracje upraw oraz monitoring nalotów.
Warzywa korzeniowe (marchew, pietruszka)
Na plantacjach warzyw korzeniowych nadal utrzymuje się presja ze strony połyśnicy marchwianki. Na żółtych tablicach lepowych odławianych jest nawet 6-9 muchówek tygodniowo, co wskazuje na utrzymującą się aktywność szkodnika. Plantacje powinny być regularnie monitorowane, a w rejonach przekroczenia progów zagrożenia należy rozważyć wykonanie zabiegów ochronnych.
Warzywa cebulowe i kapustne
Wraz z ociepleniem i stabilizacją pogody będzie narastać presja wciornastków. Sprzyjające warunki do rozwoju szkodnika wystąpią praktycznie we wszystkich głównych rejonach produkcji warzyw w kraju. Szczególnie narażone są plantacje cebuli oraz warzyw kapustnych, gdzie konieczne jest systematyczne monitorowanie liczebności szkodnika.
Warzywa kapustne
Na plantacjach kapustnych należy kontynuować monitoring śmietki kapuścianej oraz tantnisia krzyżowiaczka. W najbliższych dniach spodziewany jest dalszy wzrost aktywności gąsienic tantnisia, zwłaszcza po ustabilizowaniu się warunków pogodowych. Regularne lustracje roślin pozwolą na szybkie wykrycie pierwszych uszkodzeń i podjęcie odpowiednich działań ochronnych.
Ziemniak
Na plantacjach ziemniaka należy zwrócić szczególną uwagę na stonkę ziemniaczaną. W wielu rejonach obserwowane są zarówno chrząszcze, jak i pierwsze larwy. Regularna ocena liczebności szkodnika pozwoli na terminowe wykonanie zabiegów i ograniczenie strat w plonie.
Osoby zainteresowane otrzymywaniem bieżących komunikatów dotyczących chorób i szkodników w uprawach warzyw zapraszamy na stronę farmsmart.pl
Opracowane przez Zespół Farm Smart Alert
